Tân Hoa xã Bắc Kinh, điện ngày 3 tháng 10. Ngày 2, tại giải giao hữu bóng đá quốc tế tổ chức ở Trùng Khánh, đội tuyển nam Trung Quốc thua thảm Palestine 0-5. Tiếng còi mãn cuộc vang lên, những con số trên bảng tỷ số lạnh lẽo và chói mắt.

Đây là một thất bại gây sốc. Trước trận, Trung Quốc xếp thứ 91 thế giới, Palestine xếp thứ 95. Trong lịch sử hai đội gặp nhau 7 lần, đội tuyển Trung Quốc 5 thắng 2 hòa, giữ mạch bất bại.

Đá trên sân nhà, đối thủ không được xem là nổi trội về thực lực, vậy mà thua với cách biệt lớn như vậy, rõ ràng người hâm mộ khó chấp nhận. Đây cũng là thất bại có cách biệt lớn thứ tư trong lịch sử đội tuyển Trung Quốc.

Đúng là trận này có bối cảnh đặc biệt: vì trùng lịch Á vận hội, một phần lớn trụ cột của đội tuyển bị điều đi dự Á vận hội, cộng thêm Serginho, Lâm Lương Minh và một số cầu thủ vắng mặt vì chấn thương, đội tuyển quốc gia người lớn chỉ có thể ra sân với một đội hình bị giảm sút rõ rệt. Đội hình xuất phát trận này, so với trận giao hữu hồi tháng 6 năm nay khi nhân sự tương đối đủ, chỉ trùng hai hoặc ba người.

Nhìn sang Palestine, tuy cùng là quốc gia châu Á, họ không cử đội dự môn bóng đá Á vận hội lần này. Còn với giải giao hữu bóng đá quốc tế tổ chức tại Trùng Khánh, ngoài một trụ cột, Palestine gần như có đội hình đầy đủ.

Trong tình thế thiếu người, huấn luyện viên trưởng Thiệu Giai Nhất lần này triệu tập nhiều cầu thủ trước đây ít có cơ hội ở đội tuyển, và xoay tua diện rộng trong trận, nhằm khảo sát lực lượng mới.

Dù những lý do khách quan như “đội hình không đủ” hay “tập dượt” được đưa ra để giảm nhẹ, và bên ngoài cũng đã đoán trước màn trình diễn ở loạt giao hữu này có thể không tốt, tỷ số 0-5 lạnh lẽo và cách biệt vẫn để lại cho bóng đá Trung Quốc một bài toán nặng nề.

Trước hết, sân đấu của đội tuyển chưa bao giờ có trận “cho có”. Dù là giao hữu, trận tập, hay đội hình tạm thời trong một chu kỳ chuẩn bị đặc biệt, hễ khoác áo đội tuyển là đang đại diện cho trình độ và hình ảnh của bóng đá Trung Quốc. Kết quả của bất kỳ trận nào của đội tuyển cũng có thể gây chấn động lớn trong dư luận và trong ngành.

Sau trận, huấn luyện viên trưởng Thiệu Giai Nhất nói: “Nhìn từ hiệu quả tập dượt, cả đội chưa đạt trạng thái lý tưởng. Có lẽ thời điểm này suy nghĩ của mọi người chưa thật thống nhất, có cầu thủ vẫn đang nghĩ đến giải vô địch quốc gia và Cúp C1 châu Á… nhưng đó đều không phải lý do khách quan của việc thua.”

Lời này gióng một hồi chuông cho mọi cầu thủ đội tuyển. Là cầu thủ, bất kể khi nào bước ra sân đội tuyển, trong lòng đều phải siết chặt sợi dây ấy. Ý chí thi đấu không cao, tác phong lỏng lẻo, hoặc coi trận đấu là “việc thường lệ”, không chỉ phụ lòng người hâm mộ, mà còn xúc phạm thân phận cầu thủ đội tuyển.

Đương nhiên, với Thiệu Giai Nhất, đoàn kết lòng người và thống nhất tư tưởng vốn là trách nhiệm của huấn luyện viên trưởng. Làm thế nào thắp lại ý chí cầu thủ, dựng lại niềm tin của đội, và xây một hệ thống kỹ chiến thuật thật sự hợp với đặc điểm thực lực của nhân sự hiện có, với vị huấn luyện viên trẻ nhậm chức chưa đầy một năm này, vẫn là con đường dài.

Thứ hai, trận 0-5 này còn là một tấm gương, nói thẳng với chúng ta: cục diện cơ bản lạc hậu lâu năm của bóng đá Trung Quốc hoàn toàn chưa thay đổi. Năm nay các đội trẻ Trung Quốc giành á quân ở Asian Cup U23 và U17, khiến người hâm mộ vui, và bên ngoài cũng thấy ánh sáng của bóng đá Trung Quốc. Nhưng thất bại thảm hại này lại cảnh báo: một khi một phần trụ cột bị điều đi dự Á vận hội, đội tuyển nam Trung Quốc thậm chí không dựng nổi một đội hình có sức cạnh tranh cơ bản.

Điều đó phơi bày đầy đủ sự cực kỳ thiếu hụt lực lượng dự bị và “độ sâu băng ghế” mỏng như tờ giấy. “Khá lên ở một góc” không che được nỗi đau vĩ mô về đứt gãy nhân tài mang tầm quốc gia. Ở những trận đội tuyển người lớn có cường độ cao hơn, bóng đá Trung Quốc vẫn còn một chặng đường rất dài mới thực sự vực dậy.

Trong thế bí đứt gãy nhân tài, đề bài “chuyển giao thế hệ” lại được đẩy ra trước mắt. Trận này, Bunyamin, Triệu Tùng Nguyên, Hoàng Thịnh Hào, Dương Minh Duệ và nhiều cầu thủ dưới 20 tuổi vào sân. Cầu thủ trẻ không phải không có điểm sáng; họ đã thể hiện đặc điểm và sự hăng hái của mình. Nhưng xét về kết quả, họ còn lâu mới lớn đến mức có thể “gánh trụ” ở đội tuyển người lớn. Hai năm gần đây, bóng đá Trung Quốc đúng là xuất hiện một loạt cầu thủ trẻ trình độ cao. Họ là hy vọng của tương lai, nhưng hy vọng không đồng nghĩa sức chiến đấu tức thì. Làm sao tránh “nhổ mạ cho mau cao”, giúp họ tiến bộ vững chắc, là câu hỏi bóng đá Trung Quốc phải trả lời nghiêm túc.

Muốn trả lời đúng bài kiểm tra này, chúng ta cần giữ lý trí và bản lĩnh. Thua một trận giao hữu không thể xóa những tiến bộ bóng đá Trung Quốc đạt được hai năm qua: các đội trẻ quốc gia có bước đột phá về thành tích, hoạt động bóng đá xã hội diễn ra sôi nổi, hệ thống đào tạo nhân tài đang dần được dựng lên. Bóng đá Trung Quốc đang đi trên con đường tốt lên.

Nhưng trận 0-5 này không nên chỉ bị xem là một lần sụp đổ ngẫu nhiên, càng không thể bị hai chữ “tập dượt” khẽ gạt qua. Nó là một hồi chuông nặng, cũng là một thang thuốc đắng, dùng cách thẳng nhất, chói mắt nhất để nhắc: không thể vì thành tích đội trẻ khá lên mà lạc quan mù quáng, mơ một đêm lật ngược thế cờ; cũng không thể vì một trận thua thảm mà tự ti, cho rằng chẳng còn hy vọng. Nhìn thẳng cục diện cơ bản đang lạc hậu, cày xới đào tạo trẻ cho chắc, đắp vững nền nhân tài, bóng đá Trung Quốc mới có thể bước ra khỏi màn sương mù dài và lạnh này.